۲۸۵۶
۰
۱۳۹۳/۰۸/۲۱

پاره های اسلام شناسی(3) (مخصوص مطالعات درباب فرقه نصيري-علوي)

پدیدآور: محمدحسین رفیعی (دانشجوی دکتری تاریخ اسلام)

خلاصه

در این شماره از «پاره های اسلام شناسی» به معرفی مقالات و یافته‌های پژوهشی درباب نصیری-علویان خواهیم پرداخت.

اشاره؛

فرقه نصیری-علوی یکی از رازآلودترین پدیده‌های مطالعات اسلامی در دوره اخیر است. نظریات پذیرفته شده و رایج درباب این فرقه، چنان در تعارض و اختلاف با یکدیگر نضج یافته اند که به سختی می‌توان بر اشتراکات میان آنها صحه گذاشت. از سوی دیگر تحولات سیاسی-اجتماعی چند دهه اخیر در منطقه شام و سوریه، زمینه برای مطرح شدن اسناد و یافته‌های جدیدی از این فرقه پنهان و رازآلود تاریخی فراهم کرده که مبانی درک تاریخی موجود را سست گردانیده است. با توجه به این شرایط در این شماره از «پاره های اسلام شناسی» به معرفی مقالات و یافته‌های پژوهشی درباب نصیری-علویان خواهیم پرداخت. در اين زمينه بايد در نظر داشت كه با توجه به تراكم و تعداد بالاي مطالعات نصيري شناسي در ميان محققان برآمده از فلسطين اشغالي، اكثر مقالات اين مجموعه برآمده از سنت علمي مذكورست و در اين راستا توجه و تعمق بيشتري را در مواجهه با يافته‌هاي آنان مي طلبد. از سوي ديگر دغدغه ما در انتخاب و معرفي اين مقالات، گردآوري مجموعه‌اي كاربردي و درخور از مطالعات اسلام شناسان غربي‌ست كه بعدها مورد استفاده محققان داخليِ محروم از اطلاعات يا بهره مندي هاي زباني قرار گيرد. از اين منظر گاه به مقالاتي كه پيشتر به فارسي ترجمه شده‌اند نيز اشاره‌اي مختصر كرده ايم تا مجموعه اطلاعاتي كاملي را ارائه دهيم.

***

1-حسین بن حمدان خصیبی، زندگی‌نامه تاریخی بنیانگذار فرقه نصیری-علوی[1]

Yaron Friedman, “al-Husayn ibn Hamdan al-Khasibi: A Historical Biography of the founder of the Nusayri-Alawite Sect”, Studia Islamica, N.93 (2001), pp.91-112

نگارنده مقاله حاضر، یارون فریدمن یکی از چهره‌های جوان و شناخته شده عرصه مطالعات فرق اسلامی در حوزه شامات و مدیترانه است. تخصص او به ویژه بر مطالعات فرقه نصیری-علوی طی دو دهه ادامه یافت و نهایتا در سال 2010 منجر به انتشار کتابی در تاریخ و فرهنگ این فرقه‌ی کمتر شناخته شده گشت.[2] فارغ از جهت گیری‌های خاص نویسنده که در برخی سطور آثارش هویداست، ارزشمندی مجموعه مطالعات او درباب فرقه نصیری-علوی غیرقابل انکار است. از آن روی در این مجال گزارشی از مهم‌ترین آنها را ارائه خواهیم کرد.

فریدمن در این مقاله که اولین پژوهش جدی درباب نصیری-علویان محسوب می‌شود، به سراغ بنیادگذار و ایجادکنندة این فرقه رفته‌است. او که تلاش کرده تا تصورات موجود درباب انتساب این فرقه به ابوشعیب محمد بن نُصیر را اصلاح کند، معتقدست مقام ابن‌نُصیر فراتر از بنیان‌گذار این فرقه است چرا که در نگاه معتقدان، وی به مقام الوهیت دست یافته و پس از مرگ او این فرقه توسط حسین بن حمدان خصیبی که شرح حالش از تمام متون و مکتوبات تاریخی حذف شده، شکل گرفته است. پیش از  نیز محققان دیگری به تصویر مخدوش و نایاب خصیبی در منابع اشاره کرده‌اند، فریدمن نیز در این مقاله کوشیده تا تمام اطلاعات موجود را گردآوری و تصویری مستقل از حیات خصیبی ارائه نماید. او در بخش پیشینه پژوهش به نظرات اسلام‌شناسان