۲۸۳۷
۰
۱۳۹۳/۱۲/۲۱

شاه سلطان حسین و دستور نگارش کتابی در فقه زنان

پدیدآور: رسول جعفریان

خلاصه

عقد الکساء فی فقه النساء اثری است که یکی از علمای اصفهان بدستور شاه سلطان حسین، اختصاصا برای فقه زنان نوشته و با تتبعی جامع در کتب فقهی و نیز ملاحظات روز، به نگارش درآمده است.

عقد الکساء فی فقه النساء اثری است که یکی از علمای اصفهان بدستور شاه سلطان حسین، اختصاصا برای فقه زنان نوشته و با تتبعی جامع در کتب فقهی و نیز ملاحظات روز، به نگارش درآمده است.

 یک ستون اصلی برای بررسی تاریخ فرهنگ و اندیشه در یک جامعه، شناخت درست کتابهای تالیف شده است؛ البته نه کتابهای مشهور که تقریبا آنها در دسترس همگان است، بلکه آثار ناشناخته و موردی و جزئی که گاه، نکاتی که در آنها آمده، یا کلا موضوعات درج شده که می تواند دید آدمی را نسبت به تاریخ فرهنگ در یک دوره عوض کند.

صاحب این قلم، بخش قابل توجهی از وقت خود را صرف همین مساله می کند و در میان عناوین کتابهای برجای مانده از یک دوره، و مرور بر آنها تلاش می کند تا سهمی در شناساندن تاریخ فرهنگ آن دوره داشته باشد.

یکی از این آثار که امروز با آن برخورد کردم، اثری است در فقه زنان از دوره شاه سلطان حسین صفوی (سلطنت از 1106 ـ 1135).
15-3-11-2253304.jpg

 نویسنده این رساله با ارزش، شیخ علی بن شیخ حسین کربلایی است که به گفته خودش در مقدمه این اثر، مفتاح الفلاح شیخ بهایی را ترجمه کرده و چون احکام زنان در آن کتاب، چندان مفصل و مبسوط نبوده، تصمیم گرفته، یا چنان که می گوید به امر شاه، مصمم شده است تا کتابی در فقه زنان بنویسد.

نفس توجه به فقه زنان، هرچند تا این زمان بی سابقه نبوده، اما برای دوره صفوی، امری شگفت و قابل توجه است. به نظر می رسد، این مسأله می تواند توجه خاص این دوره را نسبت به این موضوع نشان دهد. صد البته که فقهای این دوره مثل ادوار دیگر، در چهارچوب فقه سنتی به این بحث می پرداخته اند اما ناگفته پیداست که مهم خود این توجه است نه لزوما محتوای آن.

در این کتاب ما با فقه زنان بر اساس همان سنت مرسوم آشنا می شویم، اما نویسنده در طول رساله نشان می دهد که به جز مسائل قدیم، گاه برداشت های تازه هم دارد. عدم اعتنای وی به اجازه ولی در ازدواج بالغه رشیده و دیگری تفیرش از تعبیر امام علی به این که زن ریحانه است نه قهرمانه جالب توجه است.

 به علاوه، نکاتی در باره برخی از مسائل روزگار صفوی می گوید که برای تاریخ این دوره جالب است. مانند مطالبی که در باره خواجگان دارد، یا نکته ای که در باره مساله تکفیر و برخی از فتاوای شگفت از سوی شماری از طلاب که خود را مجتهد می دانند بیان کرده است.

ستایش از شاه سلطان حسین در آغاز با عبارت ها و توصیفات زیبا آمده است: چون همگی همت خیر امنیّت همایون اعلی و همگی نیت صافی طویّت مکنون وا، اعلی حضرت خاقان، مصطفی طینت حسینی ذات، شهریار مرتضی خصلت فرشته صفات .... زیب افزای اورنگ و اکلیل، مظهر لطف و قهر رب جلیل، گلدسته بهارستان ابداع، سرور نور گلستان اختراع، والا فطرت پیغمبر نژاد جسمانی نمای روحانی نهاد، سرخیل جنود نامعدود فتح و ظفر .... خلف الصدق خاندان خلافت حامی الشریعة النبویة من التغییر و التحریف، و حافظ الملة الحقة الجعفریة عن التبدیل و التصحیف، السلطان بن السلطان بن السلطان، و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان، ابوالمنصور ابوالمظفر شاه سلطان