۲۴۳۸
۰
۱۳۹۴/۰۳/۰۲

حج نامه یک شاعر سنی ماوراءالنهری که حجش را با کربلا تمام کرد

پدیدآور: رسول جعفریان

خلاصه

الله یار صوفی شاعری ماوراءالنهری است که در سال 1133 درگذشته است. از وی چند مجموعه شعر باقی مانده که یکی از آنها همین حج نامه است. سفر به مکه و مدینه و سپس عزیمت به کربلا. آن زمانها این امور دست کم برای سنیان ماوراءالنهر و ایران رسم بود و مثل الان نبود که این طور به جان هم افتاده اند. آنچه در اینجا آمده بر اساس دو نسخه خطی تصحیح و تقدیم شما عزیزان شده است.
الله یار صوفی شاعری ماوراءالنهری است که در سال 1133 درگذشته است. از وی چند مجموعه شعر باقی مانده که یکی از آنها همین حج نامه است. سفر به مکه و مدینه و سپس عزیمت به کربلا. آن زمانها این امور دست کم برای سنیان ماوراءالنهر و ایران رسم بود و مثل الان نبود که این طور به جان هم افتاده اند. آنچه در اینجا آمده بر اساس دو نسخه خطی تصحیح و تقدیم شما عزیزان شده است.

 

در باره الله یار صوفی سراینده حج نامه

سراینده این حج نامه، بر اساس آنچه روی یکی از دو نسخه آمده، و نیز در بیتی که در پایان اشعار است، عارف ـ شاعری ترک زبان با نام الله یار صوفی (نقشبندی سمرقندی) است که بنا به آنچه منابع مختلف نوشته‌اند، در سال 1133 درگذشته است.

کتاب معروف او که در ایران چاپ شده، ثبات العاجزین است که اشعار ترکی اوست (گنبد کاووس، 1374). خلاصه‌ای از آن اثر به نام پندنامه شامل 61 بیت به فارسی سروده شده که به کوشش علی محدث در کتابی با عنوان «پانزده منظومه ادبی ـ عرفانی» (استهکلم، بی تا) به چاپ رسیده است (صص 223 - 230).

کتاب دیگر او که یک منظومه بلند فارسی است (630 صفحه) آن هم در هند منتشر شده است. کتاب دیگری با نام مراد العارفین هم در فهرست ها برای وی معرفی شده است. وی در سمرقند و بخارا و ماوراءالنهر شهرت داشته و نسخه های فراوانی از آثار منظوم وی به ترکی و فارسی در کتابخانه های مختلف موجود و شرح حال وی در وبسایت های ترکی و ازبکی درج شده است. (برای نمونه بنگرید:

http://ishanch.blogfa.com/post-464.aspx

در آخر پند نامه در باره تاریخ درگذشت الله یار صوفی این ماده تاریخ آمده است:

ابوحنیفه وقت است صوفی الله یار خدای داد به او قال و حال را بسیار

هر آن که آمده تاریخ فوت او پرسد بگو تو «ق ج غل ل» [1133] را بشمار

به گفته علی محدث: زادگاه الله یار را کته قورغان یا میان کان از توابع سمرقند یاد کرده اند (فهرست باباجان اوف، ص 22). او در آغاز مسلک المتقین ضمن بیان اعتقادات خود می گوید که خدمت شاه عصر می کرده، و نان زقّوم می خورده، اندک اندک، از آن کار پشیمان شده و خود را کنار کشیده و به جرگه نقشبندیه پیوسته و دست بیعت به شیخ نوروز مرشد نقشبندیان داده و سرانجام مسلک المتقین را در امتثال فرمان مرشد سروده است. مسلک المتقین منظومه فارسی بزرگی است که در فقه حنفی (به جز فصل حج) که آن را در روز دوشنبه 24 محرم 1112 تمام کرده است. (مقدمه پند نامه، در: پانزده رساله، ص 224). منظومه مسلک المتقین را می توان در گوگل بوک مطالعه کرد. (630 صفحه). تا آنجا که بنده نگاه کردم در این منابع، از حج نامه یاد نشده و یا اگر شده (و حتی چاپ شده) بنده از آن بی خبرم. نامی از این اثر در کتابشناسی آثار چاپ شده فارسی در شبه قاره هند هم برده نشده است.

 مروری بر حج نامه

ادبیات حج در خراسان بسیار زنده و پویا بوده و حج نامه ما، یکی از آخرین منظومه های بازمانده از یک جریان ادبی ریشه داری است که در حوزه حج، در خراسان بزرگ