۴۱۱۰
۰
۱۳۹۴/۱۱/۱۷

مدارس شیراز

پدیدآور: محمد برکت

خلاصه

حوزه علمیه شیراز، در حال حاضر دارای بیست و چهار مدرسه است. از این تعداد، هشت مدرسه باقیمانده قرن‌ها و حکومت‌های گذشته، یعنی دروه قراقویونلوها و آق قویونلوها، صفویه، زندیه و قاجاریه است. و مدارس دیگر همه پس از پیروزی انقلاب اسلامی تأسیس، یا راه اندازه‌ای شده‌اند.
حوزه علمیه شیراز، در حال حاضر دارای بیست و چهار مدرسه است. از این تعداد، هشت مدرسه باقیمانده قرن‌ها و حکومت‌های گذشته، یعنی دروه قراقویونلوها و آق قویونلوها، صفویه، زندیه و قاجاریه است. و مدارس دیگر همه پس از پیروزی انقلاب اسلامی تأسیس، یا راه اندازه‌ای شده‌اند.

بر اساس روایت‌های موجود، اولین مدرسه که در دوره‌ی اسلامی در شیراز بنا شده، مدرسه فزاری است. مرحوم حسن امداد در این باره می‌گوید: «در قرن پنجم هجری، قاضی ابوطاهر محمد بن عبدالله بن الحسین بن عبدالله الفزاری مدرسه‌ای بزرگ حوالی مسجد جامع عتیق بنیان نهاد و خود در آن به تدریس اشتغال ورزید. بعضی افراد خاندان فزاری در ظرف بیش از دویست سال از قاضیان طراز اول فارس بوده‌اند و ریاست کتابخانه عضدالدوله دیلمی را در شیراز بعهده داشته‌اند. این مدرسه تا سال 830 هجری قمری، سال تألیف کتاب انیس الناس در کمال آبادی بوده است. بانی مدرسه به سال 492 هجری قمری درگذشته و در همان مدرسه مدفون شده است»[1].

نهضت مدرسه سازی در شیراز، مانند دیگر بلاد اسلامی ادامه داشته، و هرگاه عوامل طبیعی چون سیل و زلزله، مدرسه‌ای را ویران کرده، عاملِ خیری آن را تعمیر و بازسازی کرده و یا در گوشه و کناری دیگر از شهر، مدرسه‌ای جدید احداث کرده است.

این سنت حسنه مدرسه سازی، با هدف آموزش و ترویج آموزه‌های دین اسلام، تا اواخر قرن سیزدهم هجری قمری ادامه می‌یابد. اوائل قرن چهاردهم، به دلیل نیاز به تعلیم و تعلّم علوم جدید، و با ظهور مشروطیت و بدنبال آن دوره اختناق و ضد دینی پهلوی اوّل، ساخت و تعمیر و بازسازی مدارس دینی متوقف شده و تمام نیروها و استعدادها در جهت تأسیس و راه اندازی مدارس جدید[2] معطوف می‌گردد و حتی در مواردی، از مدارس دینی و اماکن مذهبی در جهت مدارس جدید استفاده شده است از باب نمونه:

مدرسه باهلیه یا بابلیه که در اوایل عصر قاجار آباد و فعال بوده و قاآنی شاعر معروف شیرازی در آن مشغول به تحصیل بوده ولی در زمان تألیف فارسنامه ناصری و آثار عجم مخروبه بوده. بعدها اداره آموزش و پرورش در محل آن دبیرستان احمدی را به وضع جدید ساخته است[3].

مدرسه و حسینیه ایلخانی را که جانی خان قشقائی در حدود سال 1220 هجری قمری در محله میدان شاه بنا نهاده بود، مدتی محل مدرسه کمالیه بود و سال‌ها است که دبیرستان حیات در آن حسینیه برقرار است[4].

مدرسه و حسینیه مشیر را که میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک «دوم» در سال 1279 هجری قمری بنا کرده بود، مدت‌ها محل دبیرستان سلطانی بود. نام دبیرستان از نام سلطان الحاجیه دختر مشیرالملک گرفته شده است[5].

مدرسه حاجی میرزا قاسم خان[6] (/ آقا قاسم) که تبدیل به مدرسه چهار کلاسه مظفری می‌شود.

حاج سید علی منصوری (مهذب الدوله) فرزند حاج میرزا حسن صاحب فارسنامه ناصری در سال 1326 هجری قمری، در محل خلوت مدرسه منصوریه که از موقوفات اجدادی او بود، ساختمانی جهت مدرسه‌ای چهار کلاسه برای اطفال بی‌بضاعت بنا کرد. پس از وفات آن مرحوم، حاج سید محمد منصوری در صفر 1333 هجری قمری مدرسه‌ای چهار کلاسه به نام مهذبیه در محل آن تأسیس نمود و هزینه آن را از عایدات قنات علی آباد تأمین کرد[7].

دبستان ملی سعادت که آن را مرحوم ابوطالب شایق در سال تحصیلی 1314 ـ 1315 شمسی در مدرسه نظامیه واقع در غرب محوطه آ