۱۱۵۰
۰
۱۳۹۶/۰۲/۱۴

ظلم ثروتمندان به فقیران در قحطی بزرگ سال 1288ق

پدیدآور: رسول جعفریان

خلاصه

مقاله حاضر یادداشتی است از یک کتاب قدیمی در باره قحطی سال ۱۲۸۸ق و این که اغنیاء این قحطی را وسیله ثروتمند شدن بیشتر خود قرار دادند. قحطی مزبور، یکی از دردناک ترین قحطی های ایران است که شاید بیش از نیمی از جمعیت ایران را به کام مرگ کشاند.

یادداشتی است از یک کتاب قدیمی درباره قحطی سال ۱۲۸۸ و این که اغنیاء این قحطی را وسیله ثروتمند شدن بیشتر خود قرار دادند. انتقاد وی بسیار تند است. تا به حال مطالب زیادی در باره قحطی سال 1288 ق نوشته شده است. کتابی ویژه هم در این باره تصحیح و با حواشی و تعلیقات منتشر شده است. (کار دکتر گرنی و صفت گل و نشر مرعشی). مقالات و یادداشت های دیگری هم در این باره منتشر شده که برخی را نیز خود بنده منتشر کرده ام. قحطی مزبور، یکی از دردناک ترین قحطی های ایران بود که شاید بیش از نیمی از جمعیت ایران را به کام مرگ کشاند.
این روزها، چند سطری آموزنده در این باره در یک کتاب خطی دیدم. نویسنده این اثر که عالم دینی هم بوده، در شمار کارگزاران دولتی در یزد بوده که پس از درگیر شدن با حاکم آنجا، از یزد گریخته و به مشهد رفته و این کتاب را نوشته است. وی در جایی از کتاب که در باره مواخات و مواسات سخن می گوید، از نامردمی های صورت گرفته در این قحطی یاد کرده، و بشدت از اغنیا و ثروتمندان انتقاد می کند. او می نویسد که اینها، مس مردم را می گیرند و در عوض گندم می دهند. ذره ای رحم و مروت ندارند. پس می گوید، جالب است که مجوسیان و بت پرستان و یهود و نصارا بهتر از اینها با فقیران برخورد می کنند اما اینها که از فرقه اثناعشریه هستند، این رفتار را دارند.
چنانچه در این ایام که به عتبه بوسی امام ثامن علیه و علی آبائه الف الف تحیة و الثناء مشرف می باشم و از برکات صاحب این قبه منوره به شرف نوشتن این رساله مشرف آمدم و به این توفیق موفق گردیدم، آنچه از مشاهده و تظافر اخبار معلوم و محقق آمد این است که اغنیا در این قحط و غلا از فقرا می گذرند، و مطلع می شوند که از گرسنگی مرده یا دارد می میرد، از او می گذرند، و مطلع می شوند که از گرسنگی مرده یا دارد می میرد، از او می گذرند، چنان چه از اعیان نجسه گرفتار شده، و به این حال می گذرند و مطلقا متعرض او نمی شوند، و از اغذیه لذیذه دیرینه و البسه نفیسه و سایر آنچه متمعلق به عیش کامل است از هر مقوله نمی گذرند، بلکه در ازدیاد آن می کوشند، و قحط را جنت خود دانسته، آنچه از اسباب تعیش که در بساط سایر طبقات یافت می شده از مس و غیره آنها را به قیمت نازلی از آنها دریافت می کنند، مس را برابر گندم که بدهند بردارند و الا نه. و هکذا نسبت به سایر اجناس، قسمی ابناء زمان ما از ارباب مکنت رفتار می کنند که با هیچ قانون و قاعده وفق نمی دهد، و با رویه همه ملل و نحل و مذاهب مختلفه از یهود و نصارا و بت پرست و دهری مخالف و مغایر است.
سوای این طایفه منتسبه به طریق حقه اثنا عشریه، از طوایف دیگر رحم به زیر دستان و انصاف و مروت با درویشان و تهی دستان را مایه عیش خود می دانند، و از اسباب استدامه نعمت می شمارند، و حفظ صحت و دولت خود را به آن می دانند، و این جماعت بیگانه از رحمت حق ـ جل و علا ـبه کلی این ابواب را به خود بسته اند، نمی دانم این رفتار از نبی مختار به ایشان رسیده و یا آنکه از حیدر کرار و بقیه هشت و چهار گوش زد ایشان شده. حاشای حاشای هذا بهتان عظیم «و کانوا یؤثرون علی انفسهم و لو کان بهم خصاصة» «و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا» ... یا آن که خواهند گفت از سنن مرضیه خلفا است. هیهات هیهات این افتراء بزرگی است نسبت به ایشان. و یا این که می گویند که کملین از فراعنه و جبابره از شداد و نمرود و فرعون و بخت النصر و معاویه و یزید و امثال آنها را دأب و دیدن چنین بوده! العجب کل العجب از چنین نسبتی به به ایشان! إن هذا بهتان عظیم.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

شـــــرح نُسَــــخ یادداشت دوم: كهن ترین نسخه احتجاج طبرسی

علی صدرایی خویی

كتاب الاحتجاج على أهل اللجاج، اثر معروف و مشهورى است كه مؤلف در آن گفتگوها و مناظره هاى حضرت پیامبرا

قلم‫انداز (۳)‬‬؛ یادداشت‫هایی در تاریخ، فرهنگ و ادبیات

سهیل یاری گلدره

از دیرباز باورهای جالبی دربارۀ سمت راست و چپ در ملت‌های مختلف وجود داشته است، به این صورت که سمت راس

منابع مشابه بیشتر ...

یادداشت های اجتماعی ـ مذهبی از تبریز میانه سالهای 1257 تا 1289ق / 1841 ـ 1872

رسول جعفریان

فردی به نام محمد رضا اهرابی که حرفه اش روضه خوانی و در عین حال نویسندگی بوده، کتابی با عنوان مطالع ا

مرگ یک سوم جمعیت ایران در قحطی سالهای 1285 تا 1288 ق

رسول جعفریان

در قحطی سالهای 1285 تا 1288 قمری، یک سوم جمعیت ایران نابود شد، و این درست زمانی بود که از بخش های مت

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

یادی از بانیان «مطبعه حیدریه» در نجف و ابو زینب ما

رسول جعفریان

خاندان کتبی در سه نسل محمد صادق، محمد کاظم و محمد صادق «ابوزینب» نقش مهمی در نشر کتابهای شیعی در نجف

انیس الحجاج، سفرنامه ای کم مانند از سال 1087 / 1677 با اطلاعاتی خواندنی

رسول جعفریان

صفی فرزند ولی قزوینی، در سال 1087 / 1677 از هند راهی حج می شود و سفرنامه ای کم مانند می نگارد. این س