۱۵۹۰
۰
۱۳۹۶/۲/۲۷
دروازه های طهران قدیم

دروازه های طهران قدیم

پدیدآور: کیانوش معتقدی ناشر: انتشارات پیکرهتاریخ چاپ: ۱۳۹۵مکان چاپ: تهران

خلاصه

در این اثر نویسنده به تجزیه و تحلیل، تاریخچه و موقعیت دروازه های طهران قدیم، تاریخ ساخت، الگوی معماری و جایگاه اجتماعی و اقتصادی آن ها پرداخته است. ایشان توانسته عکس ها و تصاویری از تمام دروازه هایی که زمانی تهران مفتخر به داشتنشان بوده، ارائه نماید.

معرفی کتاب

مهم ترین عامل شکل گیری شهر مفهوم مرکز است و حفظ و حراست از آن در گرو کشیدن حصار و خندق و پدیدار شدن دروازه هایی برای عبور و مرور است. فضای شهری بستری است که حیات مدنی در آن جریان می یابد و همواره یکی از عناصر کالبدی در ساختار شهرهای قدیمی، علاوه بر کارکرد نظامی و دفاعی، برای تقویت کیفیت نمادین و هویت آن حصار و «دروازه ها» بودند. هدف پژوهشی این کتاب، طبق بندی و شناخت دگرگونی های ایجاد شده بر مبنای روش های تغییر شکل یافته در زمینه ی معماری، تزئینات وابسته به آن و کارکرد دوازه های تهران در دوره ی قاجار است؛ هرچند تأثیر ورود اندیشه های نو در معماری تهران و بررسی روند شکل گیری پایتخت و دروازه های پیرامون آن وابستگی مستقیمی به شرایط سیاسی و اقتصادی تهران در روزگار قاجار دارد؛ چرا که ساختار شهرها بر مبنای نظام حاکم و ساختار معماری پایتخت های ایران در هر دوران به عنوان الگوی معماری در کل کشور بوده و این مسأله خود نشان دهنده ی غلبه امر سیاسی بر دیگر جنبه هاست. در واقع همان گونه که هویت دروازه ها در امتداد تکامل شهر تهران شکل گرفته و در تاریخ اجتماعی شهر نقش بسزایی داشتند؛ معماری آن ها هم در خط سیر تاریخ معماری در تهران معنا پیدا می کند. در همین راستا، در شهرنشینی ایران وجود عناصری چون حصار و دروازه ها، علاوه بر تعیین قلمرو شهر، محلی مناسب برای بسیاری از فعالیت های اجتماعی، اقتصادی و آیینی بود. گرچه به باور برخی پژوهشگران، تهران به دوره ی صفویه و روزگار شاه طهماسب می رسد. پس از انتخاب تهران به عنوان پایتخت ایران در روزگار قاجار، ماجرای شکل گیری و توسعه حصار و برج و باروهای آن، از جمله مهم ترین دستاوردهای هنر معماری در پایتخت نوپای ایران بود. در بررسی کتاب های تاریخی تهران قدیم، بسته به قدمت آن ها، به نام چهار یا شش دروازه مربوط به حصار صفوی اشاره شده است که تا پیش از به قدرت رسیدن ناصر الدین شاه قاجار برقرار بوده اند. در واقع توسعه های تهران، در زمان ناصرالدین شاه سرعت زیادی پیدا کرده و علاوه بر مهاجرت مردم شهرهای مختلف به پایتخت، خارجیان زیادی نیز به تهران آمده و ساکن شدند. بنابراین حصار صفوی دیگر گنجایش تحولات جدید را نداشت، به همین خاطر بود که به دستور شاه، تهران از سمت دروازه ی شمیران یک هزار ذرع وسعت یافت؛ البته ظاهرا دروازه ی ناصریه ( ابتدای خیابان ناصرخسرو) تقریبا دو سال قبل یعنی 1282 ه.ق ساخته شده بود. در اواسط عهد ناصری با تغییر نقشه ی تهران و طرح توسعه ی آن در سال 1284 ه.ق ( به تقلید از