۳۰۴
۱۰۳
۱۳۹۹/۵/۱
دموکراتیزاسیون و تعدیل قدرت سیاسی در ایران (دوران قاجاریه)

دموکراتیزاسیون و تعدیل قدرت سیاسی در ایران (دوران قاجاریه)

پدیدآور: میرحامد اکبری ناشر: نوید شیرازتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: شیرازتیراژ: ۵۰۰نسخهشابک: 9-951-192-600-978تعداد صفحات: ۳۷۲ص

خلاصه

بخشی از آنچه که مدرنیته ی ایرانی خوانده می شود، در قالب مفهوم تعدیل قدرت قابل توضیح است. مقصود از آن نیز تمامی کوشش های سیاسی و فکری است که در دو بعد مدرن سازی و دموکراتیزه کردن قدرت سیاسی صورت می گیرد.

معرفی کتاب

تا پیش از پدیدار شدن تجدد، سایه ی خودکامگی همواره بر فراز ایران زمین بوده است. خودکامگی امری طبیعی می نمود؛ حاکمان خوکامه خود را در سایه ی خدا فرض کرده بودند و حضورشان را ناشی از تقدیر الهی می پنداشتند. مدرنیته بنیان این مفروضات و تصورات را متزلزل ساخت؛ چرا که منشأ حکومت را نه در آسمان ها، بلکه در زمین می جست و حضور حاکمان را ناشی از اراده ی انسانی و نه تقدیر آسمانی قلمداد می کرد. مدرنیته ی سیاسی به همین میزان هم بسنده نکرد و تنها به نقد مسأله ی مشروعیت از دیدگاه فلسفه ی سیاسی کلاسیک اکتفا ننمود. فلاسفه ی مدرن و اندیشمندان عصر جدید ضمن نقد جدی فلسفه ی سیاسی کلاسیک، آلترناتیوهای خود را مطرح کرده که دربردارنده ی اشکال مبدعانه ای از ساختارهای نوین سیاسی و سازکارهای حاکمیتی جدید بودند.

در طول تاریخ سیاسی جهان، پادشاهان به علت دارا بودن نقش دوگانه ی حکومت - سلطنت، هم از اقتدارات سلطنت و ریاست عالیه کشور برخوردار بودند و هم در امر حکومت و ارکان مختلف آن به صورت مستقیم یا با واسطه دخالت می کردند. تفکیک امر سلطنت از حکومت، راه را بر خودکامگی شاهان سد و مکانیزمی برای تعدیل قدرت آنان ترسیم می کرد. سلطنت مشروطه که نمونه ای بارز از تفکیک حکومت از سلطنت است مهم ترین راهکار سیاسی و اجتماعی در جهت تعدیل قدرت حاکمان طی قرون اخیر بوده است، چرا که تجمیع دو امر سلطنت و حکومت در دست یک نفر باعث ایجاد حکومت های خودکامه می شد.

مبنای تعدیل قدرت که بر اساس نظریه ی تفکیک حکومت از سلطنت استوار است، راه بر خودکامگی پادشاهان می بندد، به همین دلیل، وجود یک میثاق ملی تحت عنوان قانون اساسی که شاکله ی رژیم سیاسی را ترسیم کرده و به تنظیم رابطه میان فرمانروایان و فرمانبران بپردازد، از جمله مهم ترین و اساسی ترین گل ها در جهت نیل به تعدیل قدرت و تفکیک امر سلطنت کردن از حکومت داری است چرا که در پرتو دستوراتی که در اصول قانون اساسی متبلور می شوند جایگاه پادشاه مشخص شده و شیوه ی دخالت او در ارکان قدرت معین می شود.

در ساختارهای نوین سیاسی و اشکال جدید حاکمیتی، منشاء قدرت سیاسی و سرچشمه ی مشروعیت بخشی آن مردم بودند؛ خواست و اراده ی مردم تعیین کننده ی حضور و تداوم حکومت ها بود و حکومت ها نیز در چارچوب قوانین مدون اعمال قدرت می نمودند. تفکیک قوا، تدوین قوانین اساسی، ظهور حکومت های جمهوری و پدیدآیی حکومت های مشروطه ی سلطنتی، سیمای سیاست غربی را تماما دگرگون ساخت. اما همزمان با این تحولات، ایران همچنان بر مدار جهان سنتی سیر می کرد. در این بین قاجارها همزمان با تغییر سیاست غربی، قدرت سیاسی را در ایران به دست گرفته و نمانیده ی سیاست کلاسیک بودند. آنان از همان ابتدای حکومتداری در مواجهه با دنیای جدید، ناکارآمدی کامل خود را به نمایش گذاشتند و به ویژه در جریان شکست در جنگ با روس ها، تصویر یک حاکمیت درهم شکسته را برای جهان بیرونی و مردمان ایران نشان دادند. با این حال آنان هچنان دارای قدرت مطلقه بودند و اختیار ملک و ملت را به دست داشتند. عملکرد داخلی آن ها در ابعاد مختلف چنان فاجعه بار و آسیب زا بود که روشنفکران و نخبگان را به تامل در باب خروج از وضع جاری و یافتن راهکار سوق داد.

این کتاب، جلد نخست از مجموعه ی 6 جلدی جستاری در تاریخ حقوق عمومی ایران است که در سه فصل به ارائه ی مطلب می پردازد:

فصل نخست: چارچوب مفهومی و نظری

بخش اول: گونه شناسی تجربه تاریخی دولت در ایران معاصر

بخش دوم: حق جامعه، نقطه ی عزیمت تعدیل قدرت و تفکیک حکومت از سلطنت

بخش سوم: جامعه منشأ تعدیل قدرت

فصل دوم: دیدگاه ها و کوشش های نظریه پردازان تعدیل قدتر در دوران پیشا مشروطه

بخش اول: تعدیل قدرت در عصر نوآوری سیاسی

بخش دوم: جریان سنت گرا

بخش سوم: جریان روشنفکری، کوشش و نظریه پردازی ها

فصل سوم: مشروطه ایرانی و تعدیل قدرت

بخش اول: جنبش مشروطه و نهادینه شدن نظریه ی تعدیل قدرت

بخش دوم: بحران خودکامگی و مقاومت در برابر تفکیک حکومت از سلطنت

بخش سوم: قانون اساسی، ساختار حقوقی قدرت

بخش چهارم: تعدیل قدرت، پروژه ای ناکام

بخش پنجم: تغییر گفتمان روشنفکری از خواست تعدیل قدرت به دولت ملت سازی

بخش ششم: دولت مطلقه ی مدرن در برابر دولت تعدیل یافته ی مدرن

 

 

 

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

خاطرات حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمدمهدی طباطبایی شیرازی

خاطرات حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمدمهدی طباطبایی شیرازی

طاهره خدارحمی

حجت الاسلام سیدمحمدمهدی طباطبایی شیرازی در شهر رفسنجان به دنیا آمد و تحصیلات خود را در حوزه های علمی

تکامل فرهنگ پیشرفت تمدن تا سقوط روم

تکامل فرهنگ پیشرفت تمدن تا سقوط روم

لسلی ا.وایت

نظریه تکامل فرهنگی عبارت بود از پاسخ علم به این پرسش که «چگونه باید تمدن ها یا فرهنگ های جهان را تبی

منابع مشابه

برگی از تاریخ مشروطه در قزوین[قسم نامه ی متحدین و یادداشت های میرسید حسن دبیرسیاقی(دبیرالممالک)]

برگی از تاریخ مشروطه در قزوین[قسم نامه ی متحدین و یادداشت های میرسید حسن دبیرسیاقی(دبیرالممالک)]

مهدی نورمحمدی

کتاب حاضر از دو بخش مجزا و مستقل تشکیل شده است. قسمت اول سوگندنامه ی انجمن متحدین قزوین است و قسمت د