۲۷۷۵
۹۷۸
۱۳۹۹/۱۲/۱
دو رساله درباره ی فتوت و  تصوف در طریقت های صفویه و رفاعیه

دو رساله درباره ی فتوت و تصوف در طریقت های صفویه و رفاعیه

پدیدآور: مهران افشاری ناشر: انتشارات دکتر محمود افشارتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۱۰۰نسخه

خلاصه

کتاب پیش رو شامل دو رساله درباره ی طریقت صفویه یعنی اعقاب شاه اسماعیل اول و طریقت رفاعیه یعنی پیروان احمدرفاعی است. این رساله ها تأثیرپذیری طریقت های صفویه و رفاعیه را از فتوت و قلندری نشان می دهند. این کتاب منبعی مهم برای تحقیق در تاریخ عرفان و تصوف و همچنین تاریخ اجتماعی تواند بود.

معرفی کتاب

دفتری که از نظر خوانندگان گرامی می گذرد دربردارنده ی سه بخش است. بخش نخست رساله در طریقت صفویه، بخش  دوم رساله در طریقت رفاعیه و بخش سوم تعلیقات و توضیحات است. رساله در طریقت صفویه بر اساس نسخه ی خطی منحصر به فردی تصحیح شده که زمانی به مرحوم استاد عبدالعظیم خان قریب گرکانی تعلق داشته است. این رساله طریقت تصوف صفویان یعنی اعقاب شاه اسماعیل اول (درگذشت:930 ق) را می شناساند و نکته هایی بس مهم و بی نظیر را درباره ی تصوف و تشیع صفویان در بردارد که تاکنون از نظر پژوهشگران پوشیده مانده بوده است.

رساله در طریقت رفاعیه هم در نوع خود بی نظیر است که بر اساس  نسخه ای خطی و ناشناخته محفوظ در کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران تصحیح شده است و نخستین رساله ی فارسی از پیروان سید احمد رفاعی (درگذشت: 578ق) است که در ایران منتشر می شود. بخش سوم  تعلیقات و  توضیحات نویسنده درباره ی برخی از مطالب، اعلام، تعبیرات و مصطلحات دو رساله ی طریقت صفویه و طریقت رفاعیه است که موارد توضیح داده شده در متن رساله ها با عدد درون قلاب، مشخص گردیده است و خواننده می تواند بر اساس آن عددها توضیحات را در بخش تعلیقات بیابد.

به عقیده ی پژوهشگر این رساله هرچه زمان بیش تر می گذرد و آشنایی با منابع دست نوشته ی ناشناخته درباره ی تصوف بیش تر می شود، درستی این نظریه که همانا تصوف از سده های دهم و یازدهم به بعد سخت از آیین قلندری و به تبع آن از فتوت متأثر شده است، بیش از پیش به ثبوت می رسد. به گونه ای که باید گفت بیش تر طریقت های صوفیان، امروزه از فتوت و قلندری تأثیر پذیرفته اند. درباره ی اینکه فتوت و ارتباط آن با تصوف چیست و آیین قلندری چگونه از فتوت پدید آمده است؛ در آثار پیشین نویسنده بارها سخن به میان آمده است.

به هر تقدیر کتابچه ی حاضر در راستای همان چاپ و نشر رساله های فتوت و قلندری است که تاکنون نویسنده انجام داده است و تأثیرپذریری دو طریقت صفویه و رفاعیه را از فتوت و قلندری به روشنی نشان می دهد. طرفه آنکه هردو رساله با بحث درباره ی هشت مقام آغاز گردیده است که نمونه های آن را در فتوت نامه ها و رسائل خاکساریه می توان ملاحظه کرد. رساله ی نخست که درباره ی صفویه است، به صراحت تشیع را مذهب برحق می داند و ماجرای غدیرخم را به همان صورت افسانه  آمیز که در فتوت نامه های آمده است، شرح می دهد و آن ماجرای تاریخی را به افسانه ی کمر بستن پیامبر (ص) امیرالمؤمنین علی (ع) را، و کمربستن علی (ع) هفده تن را که نخستین آنان سلمان فارسی است، پیوند می دهد. نویسنده ی رساله، دوازده امام شیعیان را نام می برد و می کوشد بین مشایخ تصوف و ائمه ی اطهار (ع) ارتباط و پیوند برقرار کند. رساله حال و هوای دوران صفویه را دارد و قویا پادشاهان و سادات صفوی را تکریم می کند.

رساله ی دوم به صراحت می گوید که درباره ی طریقت رفاعیه است که برخلاف صفویه در ایران به سر نمی برده اند، بلکه در سرزمین های مجاور ایران از جمله عراق و ترکیه فعال بوده اند و هنوز هم هستند. در این رساله به جای سادات صفوی با سادات رفاعی سروکار داریم. بیش تر مباحث این رساله همان سخنان مندرج در فتوت نامه ها و رساله های قلندری است و مشحون از اصطلاحات اهل فتوت و قلندریه. بر اساس تأثیر پذیری رفاعیه از فتوت و قلندری، تمایل به تشیع در این رساله هم بیش و کم  نمودار است. اما تردیدی نیست که نویسنده ی رساله خود سنی مذهب بوده است، زیرا برای امیرالمؤمنین علی (ع) تعبیرات رضی الله عنه و یا کرم الله وجهه را به جای علیه السلام به کار برده است. به هر تقدیر، این هردو رساله منابعی هستند ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ اجتماعی و مطالعات درباره ی تصوف و طریقت های صوفیان.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

ارنست پرون فراش دبيرستان شوهر شاهنشاه آريامهر

ارنست پرون فراش دبيرستان شوهر شاهنشاه آريامهر

محمد پورکيان

اين کتاب که در برلن غربي در سال 1357 چاپ شده است در باره سابقه آشنايي ارنست پرون با محمدرضا پهلوي و

شناخت تاریخی طایفه بهلولی و تعاملات سیاسی آنها در عصر پهلوی

شناخت تاریخی طایفه بهلولی و تعاملات سیاسی آنها در عصر پهلوی

زهرا علیزاده بیرجندی

بر اساس نتایج تحقیقات میدانی و کتابخانه ای و در مقایسه با سایر جوامع عشایری ایران، بهلولی ها یک طایف